//////

Archive for Marzec 2013

TWIERDZA TRUDNA DO ZDOBYCIA

Rozmieszczenie baszt, przystosowanych już do prowadzenia og­nia artyleryjskiego, na narożnikach i wzdłuż prostych odcinków muru, w takich odległościach, by można było prowadzić do nie­przyjaciela nie tylko ogień czołowy z kurtyn, ale i boczny z baszt, czyniło z Kremla twierdzę rzeczywiście trudną do zdo­bycia. Baszty kremlowskich obwarowań — Spaska, Senacka, Ni­kolska, narożna Arsenalska, środkowa Arsenalska, Troicka, Ko- mendancka, Arsenalska, Borowicka, Wodowzwodna, Błagowiesz- czeńska, Tajnicka, Bezimienna I, Bezimienna II, Piotrowska, Be- kłemyszewska, Konstantyna i Heleny oraz Alarmowa (łącznie 18) — przekryte były początkowo prostymi dachami namioto­wymi lub stożkowymi. Ozdobne wysokie hełmy, do dziś zacho­wane, otrzymały dopiero w XVII w.

PRZYKŁAD ARCHITEKTURY NA RUSI

  1. Nowe fortyfikacje moskiewskiego Kremla stały się wkrótce przykładem dla architektury obronnej na Rusi, dla kremlów in­nych miast, jak na przykład Niżnego Nowogrodu (1500—1512; ryc. 126), Tuły (1507—1520), Kołomny (1525—1531) czy Smoleń­ska (1595—1602; ryc. 127). Zakładane na planach o tendencji do regularności lub nawet całkiem regularnych (jak np. twierdza w Iwangorodzie, z lat 1492—1610, czy kreml w Tule), jeśli tylko pozwalała na to rzeźba terenu, imponują do dziś masywnością murów, funkcjonalnością układu elementów, dobrze opracowa­nym systemem strzelnic i krenelaży. Mury te obejmowały nie­kiedy bardzo rozległy teren. Dla przykładu obwarowania twier­dzy smoleńskiej tworzyły obwód o długości 6,5 km, samych baszt zaś było przy murach 38.

NAJSŁYNNIEJSZE KLASZTORY WAROWNE RUSI

  1. W XVI i XVII w. ogromną rolę w systemie obronnym Rusi, obok kremlów i twierdz, pełniły również ufortyfikowane klaszto­ry. Do najsłynniejszych klasztorów warownych, o fortyfikacjach ukształtowanych w XVI w., należą m. in. Kiriłło-Biełozierski, zbudowany w połowie drogi między Moskwą a Archangielskiem, oraz Sołowiecki, na wyspie Sołowki na Morzu Białym. Te groźne, niedostępne twierdze, położone zwykle nad rzekami, jeziorami lub na wyspach oblanych wodą, odznaczają się również niezwy­kłą malowniczością usytuowania i plastycznością faktury murów (zwłaszcza klasztor Sołowiecki, o murach z ogromnych, nieobro­bionych głazów). Można by jeszcze wymieniać wiele przykładów twierdz ruskich .

INNE TWIERDZE RUSKIE

  1. Inne twierdze Ruskie, kremle w Nowogrodzie Wielkim, z lat 1484—1490, Zarajsku, z lat 1528—1531, w miejscowości Sierpuchowo, z roku 1556) czy monasterów obronnych (Pskowo-Pieczerski, z lat 1558—1565 — dzieło Pawła Zabołockiego, Pafnutiewski koło Borowska, z pierw­szej połowy XVI w. — dzieło Trofima Szarutina, czy siedemna­stowieczne klasztory-warownie w Jarosławiu, Zagorsku, Zwieni- gorodzie, Wołogdzie, Suzdalu, Wołokołamsku, Borysoglebach, Istrze, w miejscowości Aleksandrów czy w Możajsku). Te zacho­wały się jeszcze w dość dobrym stanie. Wiele innych nie dotrwało do naszych czasów. Wyliczenie tu wśród budowli warownych przykładów z XVI, a nawet XVII w. dyktuje pewna odrębność architektury Rusi. Wymienione obiekty z XVI i XVII w. odpowiadają wprawdzie czasom renesansu i baroku w architekturze pozostałych obsza­rów Europy, jednakże nie należą do założeń fortyfikacyjnych typu bastionowego, a więc typu, który stanowił koncepcję forty­fikacji w pełni odpowiadających wymogom obrony przeciw no­wożytnej artylerii.