//////

Archive for Sierpień 2013

POWÓD BUDOWY SILNIEJSZYCH OBIEKTÓW

Dopiero inwazja mongolska w 1240 r. i ponad stuletnia zależ­ność większości ziem ruskich od Tatarów, później zaś akcje zjed­noczeniowe i podjęcie walki o uniezależnienie ziem ruskich skło­niły książąt do budowy solidniejszych, odpowiadających potrze­bom skutecznej obrony, często już murowanych budowli warów- nych. Próby takich akcji budowlanych pojawiły się najwcześniej w księstwach zachodniej i północnej Rusi, a więc na ziemiach pozostających we względnej niezależności od Tatarów i zarazem zagrożonych przez sąsiadów z zachodu i północy, głównie przez Litwę i niemieckie państwa zakonne. W tym właśnie czasie, od drugiej połowy, a ściślej od końca XIII w., zaczęto wznosić pierwsze obronne obiekty murowane — wolno stojące wieże mie­szkalne, stołpy — otoczone zwykle wałem ziemnym, częstokołem i rowem.

CIĄGŁA DOMINACJA DREWNIANO- ZIEMNA

  1. Niektóre z tych wież, jak na przykład w Kamieńcu Litewskim (cylindryczny stołp ceglany, ze strzelnicami, zwieńczo­ny krenelażem), kształtem, funkcjonalnością i starannością mu­rarki nie ustępują podobnym obiektom krajów Europy Zachod­niej. Zarówno ta, jak i inne, na przykład w Czartorysku, Bielawinie czy czworoboczna wieża z miejscowego kamienia w miej­scowości Stołpie, wzniesiona na przełomie XIII/XIV w., są nie­wątpliwie samodzielnym ruskim osiągnięciem budowlanym. Pojawienie się pierwszych murowanych obiektów obronnych, właśnie owych wież (stołpów, donżonów), stanowiło ważny etap w rozwoju architektury obronnej na Rusi. Nadal jednak domino­wać tu będzie typ warowni o konstrukcji drewniano-ziemnej, na­wet w XIV i XV w., kiedy obok tego typu powstaną już w wielu miejscach kamienne zamki, z murami i basztami. 

ZAMEK W STARYM IZBORSKU

Do najwcześ­niejszych takich zamków, nie odbiegających schematem od śred­niowiecznych warowni środkowoeuropejskich, zachowanych w dość dobrym stanie do dziś, należy zamek w Starym Izborsku, zbudowany w XIV—XV w. Usytuowany na wyniosłości, linią murów kreśli plan nieregularnego owalu (stosownie do topografii miejsca). Masywne kamienne mury wzmacniają potężne cylin­dryczne baszty, lekko zwężające się ku górze, z otworami strzel­niczymi . Podobnie wyglądają, zachowane jeszcze w zna­cznych fragmentach, warownie w Porchowie (z lat 1387—1430) i w miejscowości Koporie (z połowy XV w.). W drugiej połowie, a zwłaszcza pod koniec XV i na początku XIV w., za panowania na tronie moskiewskim Iwana III Srogie­go, dochodzi do zjednoczenia większości księstw ruskich .

OŻYWIONY ROZWÓJ MUROWANEJ ARCHITEKTURY OBRONNEJ

  1. Pod ber­łem książąt moskiewskich, do ich uniezależnienia się od Tatarów i decydującej z nimi rozprawy orężnej (ostatecznie zakończonej za Iwana IV Groźnego). Wtedy też następuje ożywiony rozwój murowanej architektury obronnej. Państwo Moskiewskie skupia już rozległe tereny, dążąc w swej tendencji zjednoczeniowej na południu ku wybrzeżom Morza Czarnego, na północy ku Bałty­kowi, gdzie wchłania Psków i Nowogród, na zachodzie ku zie­miom białoruskim, podległym Wielkiemu Księstwu Litewskiemu. Ciekawym przykładem architektury obronnej tych czasów (i nie­co wcześniejszych) jest zachowany w dobrym stanie kreml — czyli obszerne założenie warowne i zarazem rezydencja książęca, z pałacem, cerkwią i zabudowaniami mieszkalnymi dla załogi oraz gospodarczymi — w Pskowie, z lat około 1400 — około 1500, z masywnymi i opasłymi basztami cylindrycznymi.