//////

Archive for Kwiecień 2014

ZAMEK KRZYŻACKI W KIESI

  1. Ten sześciokon- dygnacyjny cylindryczny donżon, o wysokości 40,2 m, średnicy 13,3 m i grubości murów od 3 do 3,7 m, był właśnie najwcześ­niejszym elementem zamku, pierwotnie zapewne ,.osobną budow­lą. Pomieszczenie mieszkalne, z jednym niewielkim oknem, mie­ściło się na trzeciej kondygnacji. Pozostałe piętra, z wąskimi ot­worami strzelniczymi, służyły za składy żywności i broni. Wejście znajdowało się na wysokości 9—10 m od ziemi i osiągalne było za pośrednictwem drabiny, wciąganej do środka wieży w razie niebezpieczeństwa. Krzyżacki zamek w Kiesi, zbudowany w pierwszej połowie XIII w., był przebudowany w pierwszej połowie XVI w. Wtedy właśnie, w czasie przebudowy, otrzymał charakter okazałej rezy­dencji, z salami o pięknych gotyckich sklepieniach (m. in. w sali wielkiego mistrza zakonu), i zarazem silnej warowni, o murach obronnych sięgających 4,7 m grubości.

W MIEJSCU DAWNYCH GRODÓW

  1. Losy Litwy, w przeciwieństwie do Estonii i Łotwy, ułożyły się inaczej. Do chwili połączenia się unią z Królestwem Polskim (w 1385 r.) Litwa krwawo i ofiarnie broniła swej samodzielności przed nieustannymi najazdami Krzyżaków. Tu rycerze zakonni nie mieli okazji wznosić swych zamków (jeśli pominąć główną arenę walk Litwinów z Teutonami — Żmudź — oraz pogranicze litewsko-pruskie). Wpływ ich architektury na litewskie budow­nictwo obronne był jednak niemały, więc może słusznie będzie w tym miejscu omówić to ostatnie. W wiekach XI—XII, kiedy i tu ukształtowały się feudalne sto­sunki społeczne, na miejscu dawnych grodów poczęto wznosić zamki, z reguły z drewna, umocnione palisadą, wałem i rowem.

ARCHITEKTURA MUROWANA OBRONNA NA LITWIE

  1. Początki murowanej architektury obronnej na Litwie datują się od XIII w. i ściśle wiążą się z koniecznością obrony kraju przed ekspansją krzyżacką. W XIII—XIV w. na terenie samej tylko Żmudzi, najbardziej narażonej na ataki Niemców, zbudowano po­nad 40 zamków. Druga grupa zamków z tego czasu otoczyła wa­rownym wieńcem stolicę Litwy — Wilno. Trzecią linię obronną stanowiła sieć zamków wzdłuż rzeki Niemen; najwarowniejszym w tej grupie budowli był zamek w Kownie. Ale nie tylko Krzyżacy stanowili dla Litwy groźbę. Drugim poważnym przeciwnikiem byli Tatarzy. Toteż umacniano i inne rejony kraju. Zamki obronne powstały m. in. w Grodnie, Nowo­gródku, Lidzie i Krewie. 

ZAMKI W WILNIE

Niektóre miejscowości, ważniejsze stra­tegicznie, miały nawet po dwie lub trzy warownie. I tak na przykład w Wilnie zbudowano aż trzy zamki: Krzywy, Dolny i najbardziej warowny — Górny, na Górze Gedymina. W Tro­kach natomiast wzniesiono dwa zamki: jeden na półwyspie, drugi zaś na wyspie jeziora. Pierwsze murowane budowle obronne Litwy wznoszono głów­nie z kamienia. Od XIV w. cegły używano tylko do zwieńczeń murów obronnych i baszt. W następnym stuleciu weszło w uży­cie oblicowywanie murów cegłą, rdzeń muru stanowił natomiast tłuczeń i gruz. We wczesnych murowanych warowniach litew­skich, na ogół nieregularnych w planie, wznoszono wewnątrz murów jedną lub dwie baszty czworoboczne (np. w Miednikach, Lidzie, Krewie).